Aşırı Ekran Kullanımının Beyin Üzerindeki Olumsuz Etkileri
Dijital ekranların günlük yaşamda giderek daha fazla yer alması, özellikle çocuklar ve gençler açısından önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Uzmanlar, kontrolsüz ve uzun süreli ekran kullanımının beyin gelişimi ve işlevleri üzerinde ciddi olumsuz etkilere yol açabileceğine dikkat çekmektedir.
Yenimahalle Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Nöroloji Uzmanı Uzm. Dr. Erhan Özel, Ulusal Kanal’a verdiği röportajda aşırı ekran kullanımının çocukların beyin sağlığı üzerindeki zararlarını değerlendirmiş ve ailelere önemli uyarılarda bulunmuştur.
“Beyin Çürümesi” Kavramı Nedir?
Uzm. Dr. Erhan Özel, özellikle genç bireylerde uzun süreli ve kontrolsüz dijital uyaranlara maruz kalmanın, beynin yorulmasına ve işlevsel kapasitesinin azalmasına yol açtığını belirtmektedir. Bu durum, literatürde ve kamuoyunda “beyin çürümesi” olarak adlandırılmaktadır.
Beyin çürümesi en sık şu belirtilerle kendini göstermektedir:
Bilimsel çalışmalara göre gençlerin yaklaşık %10’unda bu belirtiler görülmekte, her 100 gençten 2’sinde ise belirtiler ileri düzeyde seyretmektedir.
Çocuklarda ve Gençlerde Görülen Etkiler
Aşırı ekran kullanımı, gelişim çağındaki çocuklarda beyin üzerinde daha belirgin ve kalıcı etkilere neden olabilmektedir. Dr. Özel, bu süreçte beynin dikkat, öğrenme ve hafıza merkezlerinin olumsuz etkilendiğini vurgulamaktadır.
Özellikle küçük çocuklarda şu sorunlar ortaya çıkabilmektedir:
Dil ve konuşma gelişiminde gecikme
Sosyal iletişim becerilerinde zayıflama
Algısal ve bilişsel gelişimde gerileme
Bunun yanı sıra, ekran maruziyetinin uyku düzenini bozması, beyin sağlığını dolaylı yoldan olumsuz etkilemektedir.
Fiziksel ve Dolaylı Olumsuzluklar
Beyin çürümesi yalnızca zihinsel işlevlerle sınırlı kalmamakta, fiziksel sorunlara da yol açabilmektedir. Aşırı ekran kullanımına bağlı olarak:
Baş ağrısı
Uyku bozuklukları
Göz yorgunluğu ve görme problemleri
Boyun, sırt ve duruş bozuklukları
Hareketsizliğe bağlı kilo artışı ve fiziksel kondisyonda azalma
gibi problemlerle karşılaşılabilmektedir.
Sağlıklı Beyin Gelişimi İçin Öneriler
Uzm. Dr. Erhan Özel, sağlıklı bir beyin gelişimi için ekran kullanımının mutlaka sınırlandırılması gerektiğini belirtmektedir. Bu kapsamda öne çıkan öneriler şunlardır:
Ekran süresi çocuğun yaşına uygun şekilde kısıtlanmalıdır.
Küçük çocukların mümkün olduğunca ekranla tanıştırılmaması en ideal yaklaşımdır.
Okuma alışkanlığı kazandırılmalı, sanat ve kültürel faaliyetler desteklenmelidir.
Yüz yüze sosyal etkileşim teşvik edilmelidir.
Öğrenme çabası gerektiren, aktif zihinsel faaliyetlere yer verilmelidir.